Birinci satırdaki gerilim: 3 bin yıllık Zerzevan Kalesi, sadece savaş ve savunma hattı olarak değil, aynı zamanda günümüz toplumuna dair güçlü bir işbirliği ve miras modeline dönüştü. Burada yürütülen arkeolojik çalışmalar, bölgenin tarihini yeniden yazarken aynı zamanda yerel kadınların istihdamını da güçlendiriyor. Demirölçek Mahallesi’nin eteklerinde, kayalık bir tepe üzerinde konuşlanan bu kalenin içinde ve çevresinde, geçmişle bugün birbirine dokunuyor.
Bugün Zerzevan Kalesi, UNESCO’nun Geçici Miras Listesi’nde yer almasının ötesinde, arkeolojiyle üretim ve istihdamı bir araya getiren dinamik bir örnek olarak öne çıkıyor. Proje, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Valilik ve yerel kurumların iş birliğiyle yürütülüyor ve yerel kadınların bu uzun yolculuğa katılımı, mirasın sürdürülebilirliğini güçlendiriyor.
3 bin yıllık kale yalnızca bir yapı değil; aynı zamanda dönemin dini, yönetim ve savunma sisteminin bir parçası olan çok katmanlı bir ekosistem olarak karşımıza çıkıyor. İçerisinde kilise, yer altı yapıları, su kanalları ve sığınaklar gibi elemanlar, eski yaşamın nasıl örgütlendiğini gösteren ayrıntılı bir kronoloji sunuyor. Bu açıdan arkeolojik çalışmalar, sadece buluntuları gün yüzüne çıkarmakla kalmıyor; aynı zamanda geçmişin işlevsel mimarisini modern analizlerle anlamamızı sağlıyor.
İstihdam projesiyle kadının rolü gündelik yaşamın ötesine uzanıyor. Çınar Kaymakamlığı’nın İŞKUR destekli programı kapsamında, kırsal Demirölçek ve Aşağıkonak mahallelerinden 35 kadın, altı ay süren kazı çalışmalarında aktif olarak görev yapıyor. Bu kadınlar, haftanın üç günü arkeolojik ekiplere teknik ve saha destek veriyor; kazançları ise aile bütçesine doğrudan katkı sağlıyor. Proje yöneticileri, kadınların sahadaki varlığını yalnızca ekonomik bir destek olarak görmüyor; aynı zamanda mirasın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından kilit bir adım olarak değerlendiriyorlar.
Zikrullah Erdoğan, projenin odağına kadınları koymanın toplumsal değer üretimini artıracağını vurguluyor. Erdoğan’a göre kadınlar sahada çalıştıkça, kültürel mirasın korunması ve toplumsal katılımın güçlenmesi birbiriyle beslenen bir döngüye dönüşüyor. Bu yaklaşım, yerel halkın güvenlik, estetik ve sürdürülebilirlik konularında daha derin bağlar kurmasını sağlıyor.
Çalışmalar, Zerzevan Kalesi’nin tarihsel önemini pekiştirirken ziyaretçi sayısını da etkiliyor. Geçen yıl kaleyi 400 bin kişi ziyaret ederken bu yıl 700 bin ziyaretçi hedefleniyor. Bu artış, sadece turizm potansiyelini değil, aynı zamanda yerel ekonomiyi destekleyen nitelikli istihdamı da tetikliyor. Ziyaretçilere sunulan deneyimler, arkeolojiyi yalnızca bir müze gibi görmekten çıkarıp, bir yaşam deneyimine dönüştürüyor ve gezginleri kalenin derinliklerindeki gizli geçitlere, yer altı odalarına ve eski su yapılarına uzanan bir yolculuğa davet ediyor.
Gelecek vizyonu: 700 bin ziyaretçi hedefiyle birlikte, arkeolojik kazı ve restorasyon çalışmaları 12 ay boyunca sürdürülüyor. Bu yaklaşım, mevsimsel dalgalanmaları azaltıyor ve bilimsel çalışmalarla mirasın korunmasını garanti altına alıyor. Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, Geleceğe Miras Projesi kapsamında yürütülen çalışmaların kalıcı ve katılımcı bir modele dönüştüğünü ifade ediyor. Kadınların katılımı, bilimsel süreçlere toplumsal bir anlatı katıyor ve bu sayede araştırma, eğitim ve kültürel aktarma süreçleri daha geniş kitlelere ulaşıyor.
Yerel halkın deneyimi ve kalede çalışan kadınlar, güncel yaşamla tarihi miras arasında güçlü bir bağ kuruyor. Helin Alan ve Eylem Ata gibi kadın çalışanlar, bu deneyimi sadece bir iş olarak görmüyor; aynı zamanda kendi topluluklarını tarihinde aktif bir şekilde görünür kılan bir platform olarak değerlendiriyorlar. Alan, kalede çalışmanın hem ekonomik hem de kişisel gelişim açısından dönüştürücü olduğunu belirtiyor: “Tarihe dokunuyoruz, geleceğe güvenle bakıyoruz.”
Kazıların sürdürülebilirliği için restorasyon çalışmaları da aralıksız sürüyor. Tarihi dokunun korunması, yapıların güvenliğini sağlayan modern mühendislik çözümleriyle birleştirilirken, arkeolojik verilerin sınıflandırılması ve dijital kaydı gibi modern yöntemler de uygulanıyor. Bu sayede ziyaretçiler, kalenin yüzeyiyle sınırlı kalmadan, derinlerdeki katmanları da anlamlandırıyor ve geçmiş ile bugün arasındaki bağı daha net bir şekilde kurabiliyorlar.
Sonuç olarak Zerzevan Kalesi, sadece bir tarihsel anıt olmaktan öteye geçerek toplumsal bir kurguya dönüşüyor. Kadınların sahada aktif rol alması, mirasın canlı tutulması ve ekonomik fayda doğuran bir modelin inşa edilmesi, bu proje için kritik başarı göstergeleri olarak dikkat çekiyor. Kaldıraç etkisiyle, yerel ekosisteme katkı yapan bu yaklaşım, benzer alanlarda da ilham kaynağı olabilir. Kaleden yükselen sesler, sadece tarihi bir mirası değil, geleceğe yönelik bir kalkınma vizyonunu da temsil ediyor.
